وسواس

وسواس
تعریف
وسواس یا به عبارت دقیق‎تر، اختلال وسواسی-جبری (OCD)، با بروز افکار یا ترس‎های غیرمنطقی که شما را به رفتارهای تکراری وامی‎دارد شناخته می‎شود. افرادی که وسواس دارند ممکن از غیرمنطقی برودن افکار وسواسی خود آکاه باشند یا آن را درک نکنند. برخی حتی برای توقف آن‎ها یا نادیده گرفتنشان تلاش می‎کنند؛ اما این کار تنها به اضطرابشان می‎افزاید و نهایتا برای رهایی از اضطراب، به ادای رفتار همیشگی می‎پردازند و این چرخه ادامه می‎یابد.
به عنوان مثال، شما ممکن است دچار این ترس غیرمنطقی باشید که با میکروب‎ها آلوده شوید. پیامد این ترس و این فکر وسواس‎گونه، اقدام به شستن دست‎هاست. پس از ادای این رفتار اجباری، ترس باز هم به سراغ شما می‎آید و مجبورید برای کاهش اضطراب ناشی از آن، دوباره دست‎هایتان را بشویید. شما آنقدر این کار را ادامه می‎دهید تا دست‎هایتان زخم می‎شود و اگر بخواهید با افکار خود مقابله کنید، موفق نخواهید شد.
نشانه‌ها
علایم و نشانه‌های اختلال وسواسی-جبری معمولا شامل علایم هر دو دسته وسواس و جبر می‎باشد. وسواس‎ها شامل تصاویر یا افکار تکرار شونده، ناخواسته و ماندگار هستند که اضطراب ایجاد می‎کنند. مثال‎هایی از علایم افکار وسواسی عبارتند از:
– ترس از آلودگی
– تمایل به قرینه‎سازی و منظم‎سازی اشیاء
– افکار وحشتناک درباره آسیب رساندن به خود یا دیگران
– افکار ناخواسته درباره موضوعات جنسی
اجبارها، رفتارهایی هستند که شما برای رهایی از اضطراب به ادای آن‎ها دست می‎زنید؛ هر چند که پس از مدتی کوتاه، اضطراب برمی‎گردد. مثال‎هایی از آن عبارتند از:
– شستشوی مکرر
– شمارش چندباره
– چک کردن
– تضمین خواستن‌های مکرر
– دنبال کردن یک برنامه سفت و سخت
– بیش از حد منظم بودن
علایم معمولا به آرامی آغاز می‎شوند و به مرور زمان سیر متفاوتی پیدا می‎کنند. به طور معمول هنگام مواجهه با استرس‎ها، این علایم تشدید می‎شوند و می‎توانند به ناتوانی در کارهای روزمره منجر شوند.
علل
علت یا علل این اختلال هنوز به خوبی شناخته نشده است. نظریه‎های اصلی شامل موارد زیرند:
• زیست‎شناختی: وسواس ممکن است ناشی از تغییراتی در وضعیت شیمیایی یا عملکرد مغز انسان باشد. همچنین ممکن است این اختلال در زمینه یک نقص ژنتیکی ایجاد شود؛ اما هنوز ژن شناخته شده‎ای در این رابطه معرفی نشده است.
• محیطی: برخی عوامل محیطی مانند عفونت‎ها، به عنوان محرکی برای بروز وسواس مطرح شده‎اند؛ با این حال، تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنم؟
با پزشک خود ملاقاتی ترتیب دهید، اگر:
• افکار ناخوشایند یا رفتارهای تکراری شما را آزار می‎دهد
• مدام نگران هستید
• عملکرد کاری شما دچار دختلال شده است
• فکر می‎کنید که اضطرابتان ممکن است به یک مشکل جسمانی مرتبط باشد
• احساس می‎کنید علایم شما رو به تشدید است.
درمان
ممکن است وسواس به طور کامل یا به آسانی درمان نشود؛ اما درمان می‎تواند به شما کمک کند که علایم را به کنترل خود درآورید. با پایبندی به درمان و پیگیری آن، علایم رفته رفته بهبود یافته و بیماری مهار می‎شود. برخی بیماران، به درمان‎های مقطعی و برخی به درمان‎های همیشگی نیاز دارند.
مانند بسیاری از اختلالات روانپزشکی، درمان شامل دو دسته اصلی دارودرمانی و روان‎درمانی است. معمولا بهترین پاسخ از ترکیب این دو درمان دریافت می‎شود.
سبک زندگی
وسواس یک اختلال مزمن است؛ به این معنا که ممکن است تا مدت زیادی با شما همراه بماند. پس شیوه زندگی شما، تاثیر قابل ملاحظه‎ای بر بهینه‎سازی درمان و نیز تسریع بهبودی خواهد داشت:
• درمان خود را طبق برنامه ادامه دهید. حتی اگر احساس می‎کنید که خوب شده‏‎اید، آن را رها نکنید؛ چرا که اگر دوره درمانی به طور کامل طی نشده باشد، وسواس آرام آرام و بی‎سر و صدا باز خواهد گشت.
• به نشانه‎های هشدار توجه کنید. شما و پزشکتان می‎توانید فهرستی از شرایط تشدید کننده علایم را تهیه کنید. با پرهیز از آن شرایط، به بهبود خود و سیر درمان کمک نمایید.
• پیش از آنکه دارویی تجویزی توسط پزشک دیگری را مصرف کنید، حتما با پزشک اصلی خود مشورت نمایید. در بسیاری از اوقات تداخل‎های دارویی مانع پیشرفت درمان هستند؛ حتی ویتامین‎ها و مکمل‎ها.
• بیماری‎های جسمی خود را با یک برنامه‎ریزی معقول، تحت درمان قرار دهید.
• درباره وسواس بیشتر بدانید. دانستن درباره شرایطتان، به شما نیروی بیشتری برای طی فرآیند درمان اعطا خواهد کرد.
• آرام‎سازی (relaxation) و مدیریت استرس را بیاموزید. آموختن تکنیک‎های مدیریت استرس همچون مراقبه (meditation)، یوگا، تنفس عمیق و مانند آن‎ها به شما کمک زیادی خواهد کرد.